Nhà ở cho công nhân đang là vấn đề có tính thời sự, được nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều giới quan tâm. Tại Hội nghị giao ban lần VII các Ban quản lý KCX – KCN các tỉnh, thành phố trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (VKTTĐPN) được tổ chức tại Bình Dương trung tuần tháng 9/2009 vừa qua, việc xây dựng nhà ở dành cho công nhân các khu công nghiệp, khu chế xuất là nội dung chính được đại diện các Ban quản lý KCX – KCN quan tâm trao đổi và tìm giải pháp triển khai. Tham dự hội nghị ngoài các BQL KCX – KCN các tỉnh, thành phố trong VKTTĐPN và 2 tỉnh Lâm Đồng, Bình Thuận còn có đại diện của Văn phòng Chính phủ cùng Bộ kế hoạch và Đầu tư
Thực trạng việc xây dựng nhà ở cho công nhân tại các KCX – KCN
Thành phố Hồ Chí Minh hiện có 13 KCX – KCN đang hoạt động với 985 dự án đầu tư hoạt động và 250.000 lao động làm việc tại các KCX – KCN. Trong đó, lao động từ các tỉnh đến làm việc chiếm hơn 70%. Việc giải quyết nhu cầu nhà ở cho công nhân được thành phố HCM triển khai từ năm 2006, đã hoàn thành và đưa vào sử dụng 7 dự án khu lưu trú công nhân đáp ứng 6.058 chỗ ở cho người lao động tại các khu Tân Thuận, Linh Trung 1, Tân Bình, Tân Tạo, Hiệp Phước.
Từ đầu năm 2009 đến nay, các dự án nhà lưu trú và căn hộ cho công nhân được tiếp tục triển khai xây dựng tại các KCN hiện hữu như KCN Tân Tạo và KCN Vĩnh Lộc; dự kiến sẽ đưa các công trình vào sử dụng trong năm 2010, giải quyết chỗ ở cho 4.500 lao động. Tuy nhiên, các khu lưu trú tập trung hiện nay cũng chỉ đáp ứng 3% nhu cầu nhà ở của công nhân KCX – KCN nên phần lớn người lao động phải thuê phòng ở tại các khu nhà trọ của các hộ gia đình, cá nhân đầu tư xây dựng có vị trí gần các KCX - KCN.
Đồng Nai có 29 khu công nghiệp đã được thành lập với 1.079 dự án. Tổng số lao động tại các khu công nghiệp đến nay khoảng 335.000 người, trong đó lao động nhập cư khoảng 134.000 người, lao động người nước ngoài khoảng 4.800 người và có khoảng 200.000 người (60%) có nhu cầu phải thuê nhà ở.
Theo điều tra thống kê nhu cầu và cung cấp nhà ở tại Đồng Nai, nhà ở do các hộ cá thể, tư nhân tổ chức thành phòng trọ cho công nhân thuê đã giải quyết khoảng 70,6% nhu cầu nhà ở công nhân. Trong khi đó, chỉ có khoảng 5,0% công nhân ở nhà lưu trú do các doanh nghiệp có sử dụng người lao động tự xây dựng; khoảng 3,0% công nhân sử dụng nhà ở do các Công ty Kinh doanh Nhà và Công ty xây dựng hạ tầng quản lý xây dựng; số công nhân còn lại ở nhờ người thân và gia đình
Bình Dương có 26 KCN trong đó 22 KCN đã đi vào hoạt động với 716 doanh nghiệp đang sản xuất kinh doanh, thu hút trên 188.000 lao động trong nước và 3500 lao động nước ngoài làm việc. Số lao động ngoài tỉnh chiếm trên 90%, do vậy nhu cầu về nhà ở cho công nhân rất lớn nhưng mới có 61 doanh nghiệp tham gia xây dựng nhà trọ cho người lao động và chỉ đáp ứng 19% nhu cầu nhà ở cho đối tượng này. Số lao động tự lo nhà ở chiếm tỷ lệ 81%. 53/61 doanh nghiệp xây dựng nhà trọ cho người lao động là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Tổng số lao động đang làm việc tại KCN Việt Nam-Singapore tính đến tháng 8/2009 là 64.565 người; trong số này có hơn 55.000 lao động ngoài tỉnh (chiếm 85,20% số lượng lao động đang làm việc trong 2 KCN do BQL KCN Việt Nam-Singapore quản lý). Hiện tại, chỉ có khoảng 750 lao động đang cư trú tại khu ký túc xá do Công ty liên doanh VSIP xây dựng; đa số công nhân còn lại đều thuê nhà trọ tư nhân ở khu vực xung quanh KCN.
Bà Rịa –Vũng Tàu có 130 dự án đã đi vào hoạt động trong tổng số 12 KCN được thành lập, giải quyết việc làm cho 29.183 lao động nhưng chỉ mới có 1245 lao động được bố trí ở nhà lưu trú do các DN KCN bỏ vốn đầu tư xây dựng.
Long An hiện có 10 KCN tiếp nhận doanh nghiệp thứ cấp và đã có 118 dự án đi vào hoạt động với tổng số lao động gần 36.000 người, phân bố tập trung tại các huyện Đức Hòa, Cần Giuộc và Bến Lức. Trong tổng số 36.000 lao động làm việc tại các KCN thì có 50% lao động (là người ngoài tỉnh hoặc do ở xa nhà) có nhu cầu về nhà ở.
3 KCN đã đi vào hoạt động trên địa bàn tỉnh Tiền Giang thu hút được 53 dự án và có 44 doanh nghiệp đi vào hoạt động giải quyết được việc làm cho hơn 12000 người (không kể hơn 4000 lao động trong các lĩnh vực bốc xếp, vận tải, dịch vụ). Do không có quỹ đất để xây nhà cho công nhân nên một số doanh nghiệp tự mua đất ở ngoài để xây nhà lưu trú cho công nhân của công ty mình nhưng số lượng không nhiều và không đáp ứng được nhu cầu của người lao động. Theo khảo sát có khoảng 60% số công nhân đang làm việc phải thuê nhà trọ do người dân tự xây dựng.
Hiện tại, KCN Trảng Bàng và KCN&CX Linh Trung III (Tây Ninh) thu hút được 155 dự án đầu tư; có 116 dự án đã đi vào hoạt động góp phần giải quyết việc làm cho 29.901 lao động là người Việt Nam và 703 lao động là người nước ngoài
Riêng KCN&CX Linh Trung III (bước I) đã xây dựng một khu lưu trú dành cho công nhân, giải quyết khoảng 1.000 chỗ ở cho người lao động và một số doanh nghiệp khác liên kết với người dân bên ngoài tổ chức xây dựng nhà trọ cho người lao động công ty mình (đáp ứng được khoảng 2.000 chổ ở); còn lại hầu hết người lao động phải tự xoay xở tìm nơi cư trú, trong khi đó 410 cơ sở cho thuê nhà trọ xung quanh KCN Trảng Bàng do dân tự xây dựng chỉ giải quyết khoảng 13.000 chổ ở.
Bình Phước có 6 KCN, thu hút 75 dự án đầu tư trong, ngoài nước và đang còn hiệu lực hoạt động. Nhu cầu nhà ở hiện nay của công nhân lao động trong các khu công nghiệp tỉnh này chiếm khoảng từ 65 đến 75% so với tổng số lao động trong các KCN do đa số lao động trong các KCN là lao động ngoài tỉnh và hầu hết số công nhân này phải tự thuê nhà ở của các hộ dân khu vực lân cận
Khác với các nước phát triển công nghiệp trong khu vực, giai đoạn đầu khi hình thành và phát triển các KCX – KCN, công tác quy hoạch KCN của cả nước chưa chú trọng gắn việc xây dựng quy hoạch chi tiết từng KCN với quy hoạch nhà ở, công trình công cộng phục vụ đời sống người lao động làm việc trong KCN, đặc biệt là đối với người lao động nhập cư. Tình trạng hàng trăm nghìn công nhân nhập cư làm việc trong các KCN chưa có nhà ở trở thành phổ biến, đã và đang làm nảy sinh nhiều vấn đề xã hội phức tạp không những cho bản thân người công nhân nhập cư mà cả địa phương nơi có KCN.
Chính sự quy hoạch phát triển không đồng bộ, ít chú trọng đến yếu tố con người, nhất là vấn đề an sinh cho người lao động, đã ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất lao động, quản lý lao động, đào tạo lao động, ùn tắc giao thông trong giờ cao điểm.
Việc quy hoạch phát triển các KCN chưa đồng bộ với quy hoạch phát triển đô thị, khu dân cư, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội còn làm ảnh hưởng không nhỏ đến tính bền vững trong phát triển.
Theo báo cáo của Tổng LĐLĐVN, hiện mới có khoảng 2% trong tổng số công nhân tại các KCN, KCX của cả nước được thuê nhà do chủ doanh nghiệp và tổ chức công đoàn xây dựng. Còn lại hơn 90% phải sống trong các khu nhà trọ tạm bợ, thiếu thốn, không đảm bảo an ninh trật tự; phần lớn phòng trọ do các hộ dân xây dựng chưa đáp ứng được các quy định tối thiểu về nhà trọ do Bộ Xây dựng ban hành. Các tiện ích tối thiểu để phục vụ nhu cầu như cấp điện phải trả giá cao, cấp nước không có cơ quan kiểm soát về tiêu chuẩn vệ sinh (do các hộ dân khai thác nước ngầm), điều kiện thoát nước và thu gom rác thải không có… các khu vực nhà trọ do người dân xây dựng ngày càng trở nên chật chội, lộn xộn, nhếch nhác và kém tiện nghi..Điều này ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của người lao động nhập cư và vấn đề vệ sinh môi trường sống của những khu vưc xung quanh KCN.
Qua các số liệu đã nêu trên, có thể khẳng định nhà ở cho công nhân tại các địa phương phát triển công nghiệp nói chung đều thiếu. Nhà ở cho công nhân đang là vấn đề có tính thời sự, được nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều giới quan tâm. Bởi lẽ, giải quyết được điều này là một trong những giải pháp góp phần cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, y tế, giáo dục, văn hoá tinh thần của người lao động nói chung, đặc biệt là lực lượng công nhân làm việc trong các KCN. Mặt khác xây dựng nhà ở cho công nhân cũng là nhằm đảm bảo về an ninh lao động (các vấn đề ổn định cuộc sống, cung cấp phúc lợi xã hội, đình công tranh chấp lao động) và cơ sở hạ tầng phục vụ cho môi trường đầu tư.
(còn nữa)
BT
